حسابداری محيط زیست
با توجه به مشكل عدم وجود اطلاعات حسابداری با صحت و دقت بيشتر در شركتهایی كه در كنار فعاليت اصلی خود، فعاليتهای زیست محيطی را هم مدیریت می كنند،ضرورت وجود یك سيستم هزینه یابی مناسب احساس می شود.در عصر حاضر باتوجه به وجود برخی از محدودیتهای زیست محيطی به ویژه در تجارت جهانی و تنگ شدن عرصه رقابت، به ناچار بعضی شركتهای انتفاعی از یك سو برای رفع این محدودیتها و دستيابی به درآمد بيشتر و یا كسب محبوبيت تجاری، مجبور به تحمل هزینه های زیست محيطی بوده و ازسوی دیگر برای ارزیابی مثبت عملكرد خاص حفاظت ازمحيط زیست، ناچار به كاهش هزینه های مزبور هستند. برای مدیریت بر هزینه های زیست محيطی اولين نياز لزوم شناسایی آنها است و همين طور هزینه یابی محيطی فعاليتی است كه می تواند موجب افزایش ارزش شركت گردد . استاندارد بين المللی ایزو سری ١۴٠٠٠ یك سيستم كنترل مدیریتی است كه عملكرد زیست محيطی شركت را به گونه ای تعریف می آند كه نيازمندیهای این استاندارد را پوشش دهد و در مجموع برای این هدف است كه شركت بتواند فرایندها، ارتباطات و فعاليتهای خود را بدون ضرر به محيط زیست به انجام برساند.برخی شركتهای تجاری ایرانی ازجمله شركتهای فعال در بورس اوراق بهادار تهران، به ایجاد سيستم مدیریت زیست محيطی اقدام كرده و اگرچه در این راستا هزینه های واقعی به شركت تحميل می شود، ليكن در مقابل هزینه ها، منافع و ارزش افزوده ای را به دنبال خواهد داشت . موضوع حسابداری فعاليتهای زیست محيطی در قالب یك فعاليت مستقل قابل ارزیابی است و از یك طرف بنابه دليل پيروی از یك الگوی بهبود مستمر در فرایند اجرای مميزی زیست محيطی، بازخورد لازم سيستم اطلاعاتی حسابداری، تكميل كننده مميزی مزبور بوده، امكان ارزیابی عملكرد مدیران را در راستای بهبود مستمر عملی می سازد.
ازطرف دیگر، گزارشگری مالی برون سازمانی، درخصوص عملكرد زیست محيطی، می تواند هزینه و منفعت برنامه های زیست محيطی و اهداف مدیریت را برای استفاده كنندگان خارجی فراهم سازد و اگرچه برخی از منافع ناشی از تحمل هزینه های زیست محيطی صرفاً كيفي است و قابل اندازه گيری عينی نيست، ليكن با افشای مناسب در گزارشگری مالی می توان دیدگاه و نهایتاً
PRICE/EARNING PERSHARE)P/E) مثبتی در ميان سهامداران و بازار سرمایه ایجادكرد و به تبع آن ازطریق افزایش افزایش ارزش روز سهام، موجب افزایش ثروت سهامداران گردید.باتوجه به مشكل عدم وجود اطلاعات حسابداری با صحت و دقت بيشتر در شركتهایی كه در كنار فعاليت اصلی خود، فعاليتهای
زیست محيطی را هم مدیریت می آنند، ضرورت وجود یك سيستم هزینه یابی مناسب احساس می شود.درحال حاضر نگرش تازه ای نسبت به آثار زیست محيطی ناشی از فعاليت صنعتی موسسات انتفاعی بروز كرده است كه این موضوع نگاه موسسات انتفاعی را از طراحی محصول و فرایندها تا خدمات پس از فروش دچار تغييرات عمده ای كرده است
. این درحالی است كه ارزش واقعی منابع طبيعی ازجمله هوا، زمين، آب و غيره كه برای توليد محصولات مختلف صرف می شود، در بهای تمام شده محصولات توليدی به درستی منعكس نمی شود و صنایع سبز علی رغم تحمل هزینه های محيطی داخلی نسبت به صنایع غيرسبز مشابه، محصولاتی با كاربرد یكسان توليد می كنند . از این رو مدیریت نه تنها درخصوص كارایی و اثربخشی فعاليت موسسه تحت سرپرستی خود مسئول است بلكه در مقابل هر آنچه كه در قبال فعاليت انتفاعی، درمورد مشكلات محيطی بروز می آند، نيز مسئول است . یك واحد انتفاعی در كنار مسئوليتهای اقتصادی ناچار است مسئوليت محيطی و یا اجتماعی را نيز بپذیرد.حسابداری زیست محيطی
حسابداری محيط زیست كاربردهاي متفاوتی دارد كه ازجمله می توان حسابداری درآمد ملی، حسابداری مالی و یا حسابداری مدیریت را نام برد، درحالی كه حسابداری درآمد ملی از دیدگاه یك مقياس اقتصاد ملی به منابع و مصارف طبيعی نگاه می كند ليكن حسابداری مالی از نگاه استفاده كنندگان گزارشهای مالی به جهت تصميم گيری و ارائه مسئوليتهای عمومی موضوع را بررسی می كند و بالاخره حسابداری مدیریت به عنوان یك سيستم اطلاعاتی با هدف پشتيبانی تصميمات مدیریتی به موضوع نگاه میكند
.به جهت حساسيت موضوع زیست محيطی چه به عنوان یك الزام برون سازمانی و یا درون سازمانی، حسابداری زیست محيطی با قصد هزینه یابی فعاليتهای زیست محيطی پيوند می یابد و موضوع هزینه به جهت واقعی بودن آن و تاثيری كه برعملكرد اقتصادی بنگاه انتفاعی می گذارد بسيار حائز اهميت است . آثار هزینه های زیست محيطی در فعاليت اقتصادی زمانی قابل توجيه خواهد بود كه نكات مثبتی در عملكرد آتی بنگاه انتفاعی به همراه داشته باشد.هزینه یابی زیست محيطی
حسابداری مدیریت به عنوان یك سيستم پشتيبانی تصميم در برخورد با هزینه های واقعی متحمله توسط بنگاه تجاری به ناچار هزینه های زیست محيطی را از سایر هزینه ها تفكيك كرده و با نگاهی متفاوت به ارائه اطلاعات مالی در این خصوص می پردازد .مدیریت بر هزینه از یك سو با عوامل خارجی و از سوی دیگر با عوامل داخلی بنگاه اقتصادی درگير است.اگر عامل خارجی را رضایتمندی مشتری تلقی كرده، آنگاه كاهش هزینه از طریق شناسایی عوامل آن با هدف حذف فعاليتهای بدون ارزش افزوده مواجه است و طيف آن عوامل از طراحی محصول تا خدمات پس از فروش را شامل می گردد . درحالی كه عامل خارجی، رضایتمندی زیست محيطی باشد، آنگاه كاهش هزینه از طریق شناسایی عوامل آن با هدف حذف فعاليتهای بدون ارزش اقتصادی مشكل خواهد شد . به عبارتی هزینه های زیست محيطی گاهی فاقد ارزش افزوده قابل تقویم بوده و بنگاه اقتصادی بنابه این محدودیت تمایلی به حذف فعاليتهای مخرب زیست محيطی ندارد،ليكن كنترل و كاهش هزینه این گونه فعاليتها را برنامه ریزی می كند و این به آن معنا است كه مدیریت بر هزینه زیست محيطی با هدف رضایت محيطی عملی است و برای انجام آن ناگزیر به تفكيك هزینه و انتخاب شاخصهای مناسب است.
گزارشگری زیست محيطی
از آنجایی كه حسابداری زیست محيطی گزارشگری زیست محيطی را نيز دربردارد و عملكرد زیست محيطی از دید استفاده كنندگان گزارشهای مالی حائز اهميت است، ليكن اهداف گزارشگری عملكرد اقتصادی با اهداف گزارشگری زیست محيطی كاملاً انطباق نداشته، لذا به جهت محدودیت موجود در علائق استفاده كنندگان ، نياز به الزامات گزارشگری ویژه احساس می گردد
.از آن جهت كه بنگاههای انتفاعی مخارجی را تحت موضوع زیست محيطی متحمل می شوند، لذا ارائه یك تصویر از عملكرد زیست محيطی كه حاوی منافع حاصل از تحمل هزینه های مزبور باشد، باتوجه به ساختار موجود حسابداری، دشوار است به این جهت بسياری ازبنگاههای انتفاعی هزینه فعاليتهای زیست محيطی را بدون مقابله با منافع آن، تنها به عنوان اقلام هزینه ای منظور كرده و در گزارشگری مالی به گونه ای موثر آنها را افشاء نمی كنند.افشای هزینه های زیست محيطی در راستای حفظ ثروت سهامداران موجبات افزایش ارزش بنگاه انتفاعی را فراهم می سازد . و اگرچه منافع اینگونه هزینه ها قابل تقویم به ریال نيست، ولی درعين حال ایجاد تمایز در بنگاه انتفاعی به عنوان یك صنعت سبز را موجب می گردد و علی رغم وجود مزیتها در حفظ بازار رقابتی در ميان صنایع مشابه غيرسبز، از طریق ایجاد محبوبيت اجتماعی، آثار مفيد و موثری بر قيمت سهام اینگونه بنگاهها در بازار بورس اوراق بهادار خواهد داشت، لذا گزارشگری زیست محيطی با نگاه دقيق تری باید مورد توجه مدیران واحدهای اقتصادی باشد، به ویژه واحدهایی كه در زمينه زیست محيطی متحمل مخارج زیادی می گردند.منابع
:KEVIN A.KITZMAN, “ENVIRONMENTAL COST ACCOUNTING FOR IMPROVED ENVIRONMENTAL -
١.DECISION MAKING”, POLLUTION ENGINEERING, DECEMBER
٢٠٠١, ٢٠-٢٩A.J. RICHARDSON, M.WELKER, “SOCIAL DISCLOSURE, FINANCIAL DISCLOSURE AND COST OF -
٢.EQUITY CAPITAL”, ACCOUNTING ORGANIZATIONS AND SOCIETY,
٢۶(٢٠٠١), ۵٩٧-۶١۶S.B.HUGNES ET AL. “CORPORATE ENVIRONMENTAL DISCLOSURES: ARE THEY USEFUL IN -
٣DETERMINING ENVIRONMENTAL PERFORMANCE ?”, JOURNAL OF ACCOUNTING AND PUBLIC POLICY,
.
٢۴٠-٢١٧ ,(٢٠٠١)٢٠ENVIRONMENTAL PROTECTION AGENCY, “AN INTRODUCTION TO ENVIRONMENTAL ACCOUNTING -
۴.AS A BUSINESS MANAGEMENT TOOL”, OFFICE OF POLLUTION PREVENTION AND TOXICS, JUNE
١٩٩۵